Anksiozni poremećaj-Panični poremećaj

Panika

Panični poremećaj je kao zasebna dijagnoza ušao u klasifikaciju DSM (Dijagnostičkog i statističkog priručnika Američke psihijatrijske udruge) 1980., a u Evropi više korištenu klasifikaciju Svjetske Zdravstvene Organizacije (MKB 10) tek 1992.godine. Prije su panični kao i generalizirani anksiozni poremećaji bili subsumirani pod pojmom tzv. „anksiozne neuroze“, koja je već 1875. bila opisana od strane Sigmunda Freuda.

Napad panike je ograničen vremenski period intenzivnog straha i sastoji se od više somatskih (tjelesnih) i kognitivnih (psihičkih) simptoma, koji subjektivno imaju karakter opasnosti po život.

Dolazi do ozbiljnih napada bez očiglednog razloga koji se ne odnose na neku specifičnu situaciju ili objekat, i koji nakon par minuta dosežu svoj maksimum te naglo opadaju (prosječno trajanje je po provedenim studijama nepunih pola sata).

Očekivanje narednih nepredvidivih napada koje je nemoguće kontrolisati vodi ka razvijanju dodatnog straha, koji negativno utiče na kvalitet življenja i vodi ka mnogim drugim problemima poput izbjegavanja subjektivno potencijalnoopasnih situacija, socijalne izolacije, razvijanju drugih tzv. specifičnih fobija ( najčešće agorafobije - straha da će se napad desiti na mjestima sa kojih je teško pobjeći  ili fobije ostajanja samog, bez ičije eventualne pomoći). Takođe se u okviru ovakvog anksioznog poremećaja može razviti i komorbidni poremećaj poput depresije, što važi i obrnuto.

Kod napada panike somatski (tjelesni) simptomi stoje - pogotovo na samom početku- na prvom planu, tako da klijenti često imaju uvjerenje da se radi o nekoj nepoznatoj i kompleksnoj tjelesnoj bolesti, a ne anksioznom poremećaju, što vodi tzv. „doctor shoppingu“, čestim posjetama ljekarima specijalistima (najčešće internistima) u nadi da će se naći objašnjenje za simptomatiku.

Intenzitet se razlikuje po broju simptoma ( 4 ili više) :

1. Vegetativni simptomi :
   
   • snažno i ubrzano lupanje srca, bol ili osjećaj nelagode u grudima
   • pretjerano i nekontrolisano znojenje
   • premor, drhtanje
   • sušenje usta
   • doživljaj gušenja, hiperventiliranje
   • muka ili osjećaj nelagode u stomaku.
2. Psihički simptomi:
   
   • nesigurnost, mantanje
   • derealizacija (doživljaj nestvarnosti)
   • strah od gubljenja kontrole i ludila
   • strah od umiranja.
3. Opći simptomi:
   
   • zažarenost, osjećaj topline
   • trnci po dijelovima tijela, gubitak osjećaja u dijelovima tijela.

Općenito se u američkoj klasifikaciji panični poremećaj ne kodira kao zasebni poremećaj, nego samo kao poremećaj u okviru kojeg dolazi do napada panike (npr. sa agorafobijom).

Klasifikacija američkog DSM-IV još dodatno razlikuje panične poremećaje po kontekstu tj. tome da li su u poptunosti spontani (neočekivani), uže vezani za neku situaciju (kod direktne konforntacije sa situativnim podražajem, karakteristično za socijalne i specificne fobije) ili samo podraženi situacijom (gdje se ne moraju javiti odmah nakon konfrontacije sa nečim).

Javljanje prvih napada panike za osobu predstavlja intenzivni, prijeteći, traumatski doživljaj u okviru kojeg ona gubi ono osnovno povjerenje u život i zdravlje, koje je do tada samo po sebi bilo prisutno. Osoba u strahu od ponavljanja sličnog iskustva postaje pretjerano oprezna, fokus se okreće u poptunosti ka sopstvenoj unutrašnjosti i počinje kontrolisati i analizirati sopstveno tijelo. 

Dolazi do :

• razvijanja tzv. „straha od straha“, svaki simptom je okarakterisan kao krajnje opasan
• izbjegavanje određenih mijesta i situacija (agorafobija), istovremeno strah od samoće
• nemogućnosti smirenja uprskos pozitivnim i čistim  medicinskim nalazima
• demoralizacije zbog nemogućnosti kontrolisanja napada panike, u ekstremnim slučajevima i depresivnih epizoda
• mijenjanja dotadašnjeg stila i načina života (socijalna i familijarna izolacija, prekid radnog odnosa...)
• psihološke ovisnosti od „pomoćnih sredstava“ (medikamenata za smirenje, handyja, osoba za „pratnju“)
• straha od mišljenja drugih ljudi i gubljenja socijalnog statusa
• straha od potpunog gubitka kontrole što krajnju konsekvencu ima ludilo
• zloupotreba supstanci u pokušaju smirivanja (alkohol, druge psihoaktivne sedirajuce supstance)
• razvijanja pretjeranog analitičkog ponašanja i hipersenzibilnosti (preosjetljivosti)  i na najmanje smetnje u tijelu koje mogu poslužiti kao trigger za intenziviranje iste simptomatike i razvijanje jos većeg straha.

Razvoj prvih napada panike se danas gleda kao kombinacija dviju kategorija :

• Psihofiziološkog (tjelesnog) preopterećenja: nizak krvni pritisak, pad pritiska, alergije, faze rahabilitacije nakon dužih bolesti, hronični i pretjerani konzum stimulirajucih psihoaktivnih supstanci i kafe, tjelesna aktivnost nakon duže pauze itd.
• Psihosocijalnog preopterećenja: neočekivani smrtni slučaj u krugu poznanika ili familiji (najčešće infarkt ili neka vrsta raka), općenito istorija čestih bolesti u familiji, trenutni međuljudski konflikti (najčešće partner ili familija), hronični stres na radnom mjestu, potiskivanje snažnih emocija i agresije.

Autor: Mag. Kurtović Vedran

(zdravlje.at)